Het vermoeden van onschuld is het recht van iedere verdachte om als onschuldig te worden behandeld totdat een onherroepelijk vonnis, gebaseerd op rechtmatig verkregen bewijs, het tegendeel aantoont. Het is geen abstract idee: het bepaalt wie moet bewijzen, welk bewijs telt en wat de rechter moet doen als hij twijfelt.
Bent u aangegeven, opgeroepen als verdachte (investigado) of staat uw naam in een nieuwsbericht, dan is dit recht uw vertrekpunt. Wij leggen uit wat het betekent en hoe het in de praktijk wordt toegepast.
Wat is het vermoeden van onschuld?
Het is als grondrecht erkend in artikel 24.2 van de Spaanse Grondwet, en daarnaast in artikel 6.2 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en artikel 48 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie. Richtlijn (EU) 2016/343 versterkt een aantal aspecten ervan in de hele Unie.
In de praktijk betekent het vier dingen:
- De bewijslast ligt bij de aanklager. U hoeft uw onschuld niet te bewijzen; de officier van justitie of de aanklager moet uw schuld bewijzen.
- Alleen rechtmatig verkregen bewijs telt. Bewijs dat is verkregen met schending van grondrechten heeft geen gevolg (art. 11.1 van de Organieke Wet op de Rechterlijke Macht, Ley Orgánica del Poder Judicial).
- Het bewijs moet in de regel op de terechtzitting worden geleverd, in het openbaar, op tegenspraak en rechtstreeks ten overstaan van de rechter, zodat uw verdediging het kan weerleggen.
- Bij redelijke twijfel volgt vrijspraak. Dat is het beginsel in dubio pro reo.
Bovendien hebt u het recht om niet tegen uzelf te verklaren en niet te bekennen. Uw zwijgen kan op zichzelf niet als bewijs van schuld worden gebruikt.
Hoe het wordt toegepast in elke fase van de procedure
Bij de aanhouding en op het politiebureau
De politie moet u op de hoogte brengen van uw rechten, waaronder het zwijgrecht, en u met waardigheid behandelen. Het proces-verbaal (atestado) moet feiten weergeven, geen oordelen over schuld. Wordt u aangehouden, lees dan onze gids wat te doen als u wordt aangehouden.
Tijdens het gerechtelijk vooronderzoek
Wanneer u een oproeping als verdachte ontvangt, onderzoekt de onderzoeksafdeling van de rechtbank van eerste aanleg (Sección de Instrucción del Tribunal de Instancia, de vroegere onderzoeksrechter) of er voldoende aanwijzingen zijn om u voor de rechter te brengen. Aanwijzingen zijn geen bewijzen: de zaak kan worden geseponeerd als er geen basis is. Een goede voorbereiding van uw verklaring is hier cruciaal; wij helpen u als u een oproeping als verdachte hebt ontvangen.
Maatregelen zoals voorlopige hechtenis zijn alleen verenigbaar met het vermoeden van onschuld als ze uitzonderlijk zijn, gemotiveerd en een concreet doel dienen (vlucht voorkomen, het bewijs of het slachtoffer beschermen), en nooit als vervroegde straf.
Op de terechtzitting
Dit is het centrale moment. De aanklager moet bewijs leveren dat de feiten en uw betrokkenheid aantoont, boven elke redelijke twijfel. Uw verdediging kan de getuigen ondervragen, bewijs inbrengen en de geldigheid van het bewijs tegen u betwisten.
De verklaring van één persoon kan als belastend bewijs volstaan, maar de rechtspraak eist dat die met voorzichtigheid wordt beoordeeld: geloofwaardigheid, samenhang, consistentie en, waar mogelijk, bevestiging door andere gegevens. Hier is het werk van de verdediging doorslaggevend.
Bij het vonnis en in hoger beroep
Het vonnis moet uitleggen op welk bewijs de veroordeling rust en waarom. Tegen een veroordeling zonder voldoende bewijs of op basis van onrechtmatig bewijs kunt u in hoger beroep gaan en zo nodig in cassatie. Is een grondrecht geschonden, dan staat het amparoberoep (recurso de amparo) bij het Grondwettelijk Hof (Tribunal Constitucional) open en daarna het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Meer informatie over rechtsmiddelen in strafzaken.
Wanneer wordt het vermoeden van onschuld geschonden?
- Veroordeling zonder voldoende belastend bewijs of op basis van louter vermoedens.
- Gebruik van onrechtmatig verkregen bewijs: huiszoekingen zonder machtiging, het aftappen van communicatie zonder rechterlijke controle, bekentenissen zonder advocaat…
- Omkering van de bewijslast: van u eisen dat u bewijst dat u iets niet hebt gedaan.
- Uitspraken van autoriteiten die de verdachte vóór het proces als schuldig voorstellen.
Media, sociale netwerken en „trial by media”
Het vermoeden van onschuld bindt vooral rechters, officieren van justitie en autoriteiten. Media en sociale netwerken veroordelen niet, maar kunnen enorme reputatieschade veroorzaken. Worden onwaarheden verspreid waarin u een misdrijf wordt verweten of die uw eer aantasten, dan bestaan er civiele en strafrechtelijke middelen om u te verdedigen. Dat leggen we uit op onze pagina over belediging en laster.
Ons algemene advies is om geen publieke uitspraken over de zaak te doen zonder dat eerst met uw advocaat te bespreken: wat u publiceert, kan in de procedure terechtkomen.
Wat te doen als u van een misdrijf wordt beschuldigd
- Neem vanaf het eerste moment een advocaat, vóór elke verklaring.
- Maak gebruik van uw zwijgrecht totdat u de beschuldiging kent en met uw verdediging hebt gesproken.
- Bewaar alles wat u kan helpen: berichten, e-mails, bonnetjes, locaties, namen van getuigen.
- Neem geen contact op met de aangever of met getuigen; dat kan zich tegen u keren.
- Is de aangifte vals, handel dan niet op eigen houtje: eerst moet u zich verdedigen en daarna kunnen stappen worden overwogen. Wij adviseren u bij valse aangiftes.
Veelgestelde vragen
Betekent verdachte zijn dat ik schuldig ben?
Nee. Verdachte zijn betekent alleen dat er een onderzoek loopt waarin u betrokkenheid wordt verweten. Veel zaken eindigen met een sepot of een vrijspraak.
Kan mijn zwijgen tegen mij worden gebruikt?
Op zichzelf niet. Zwijgen is een recht. Iets anders is dat de rechter, als er sterk bewijs tegen u is, kan meewegen dat u geen verklaring hebt gegeven; daarom bepaalt u de strategie over al dan niet verklaren samen met uw advocaat.
Doorbreekt voorlopige hechtenis het vermoeden van onschuld?
Nee, mits ze uitzonderlijk en gemotiveerd wordt opgelegd. Het is geen veroordeling, en de tijd die u in voorlopige hechtenis doorbrengt, wordt van de straf afgetrokken als u uiteindelijk wordt veroordeeld.
Bent u aangegeven of opgeroepen in een strafprocedure in Alicante, bel ons dan op 607 449 491. Wij bestuderen uw zaak vertrouwelijk en leggen u uw mogelijkheden helder uit.
