Domniemanie niewinności to prawo każdego oskarżonego do bycia traktowanym jak osoba niewinna, dopóki prawomocny wyrok oparty na ważnych dowodach nie stwierdzi inaczej. Nie jest to abstrakcyjna idea: od niej zależy, kto musi udowodnić sprawę, jakie dowody się liczą i co sąd musi zrobić w razie wątpliwości.
Jeżeli złożono przeciwko Państwu zawiadomienie, zostali Państwo wezwani w charakterze podejrzanego (investigado) lub Państwa nazwisko pojawiło się w mediach, to prawo jest punktem wyjścia. Wyjaśniamy, co oznacza i jak działa w praktyce.
Czym jest domniemanie niewinności
Jest ono uznane za prawo podstawowe w art. 24.2 Konstytucji Hiszpanii, a także w art. 6.2 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i art. 48 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej. Dyrektywa (UE) 2016/343 wzmacnia niektóre jego aspekty w całej Unii.
W praktyce oznacza ono cztery rzeczy:
- Ciężar dowodu spoczywa na oskarżycielu. Nie muszą Państwo udowadniać swojej niewinności; to prokurator lub strona oskarżająca musi udowodnić winę.
- Liczą się wyłącznie dowody uzyskane zgodnie z prawem. Dowody uzyskane z naruszeniem praw podstawowych nie wywołują skutków (art. 11.1 ustawy organicznej o władzy sądowniczej, Ley Orgánica del Poder Judicial).
- Co do zasady dowody muszą zostać przeprowadzone na rozprawie, jawnie, z możliwością ich kwestionowania przez obie strony i bezpośrednio przed sądem, tak aby obrona mogła je podważyć.
- W razie uzasadnionych wątpliwości oskarżony zostaje uniewinniony. To zasada in dubio pro reo.
Mają Państwo również prawo do nieobciążania samego siebie i do nieprzyznawania się do winy. Milczenie samo w sobie nie może być wykorzystane jako dowód winy.
Jak działa na poszczególnych etapach postępowania
Przy zatrzymaniu i na komisariacie
Policja musi poinformować Państwa o przysługujących prawach, w tym o prawie do milczenia, i traktować z godnością. Raport policyjny (atestado) ma przedstawiać fakty, a nie oceny dotyczące winy. W razie zatrzymania prosimy przeczytać nasz poradnik co robić po zatrzymaniu.
W trakcie postępowania przygotowawczego
Po otrzymaniu wezwania w charakterze podejrzanego Wydział Śledczy Sądu Pierwszej Instancji (Sección de Instrucción del Tribunal de Instancia, dawniej juzgado de instrucción) bada, czy istnieją wystarczające poszlaki, by skierować sprawę do sądu. Poszlaki to nie dowody: postępowanie może zostać umorzone, jeśli brak jest podstaw. Na tym etapie kluczowe jest właściwe przygotowanie wyjaśnień; możemy pomóc, jeśli otrzymali Państwo wezwanie w charakterze podejrzanego.
Środki takie jak tymczasowe aresztowanie (prisión provisional) są zgodne z domniemaniem niewinności tylko wtedy, gdy mają charakter wyjątkowy, są uzasadnione i służą konkretnym celom (zapobieżeniu ucieczce, ochronie dowodów lub pokrzywdzonego), a nigdy nie stanowią kary wymierzanej z góry.
Na rozprawie
To moment kluczowy. Oskarżenie musi przedstawić dowody, które ponad wszelką uzasadnioną wątpliwość potwierdzają fakty i Państwa udział w nich. Obrona może przesłuchiwać świadków, przedstawiać dowody i kwestionować ważność dowodów obciążających.
Zeznania jednej osoby mogą stanowić dowód obciążający, ale orzecznictwo wymaga ich ostrożnej oceny: wiarygodności, spójności, konsekwencji i, w miarę możliwości, potwierdzenia innymi dowodami. Tu praca obrony ma decydujące znaczenie.
W wyroku i w postępowaniu odwoławczym
Wyrok musi wyjaśniać, które dowody uzasadniają skazanie i dlaczego. Wyrok skazujący wydany bez wystarczających dowodów lub na podstawie dowodów nielegalnych można zaskarżyć apelacją (recurso de apelación), a w odpowiednich przypadkach skargą kasacyjną (recurso de casación). W razie naruszenia prawa podstawowego można wnieść skargę amparo do Trybunału Konstytucyjnego, a następnie skierować sprawę do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Więcej informacji o środkach odwoławczych w sprawach karnych.
Kiedy domniemanie niewinności zostaje naruszone
- Skazanie bez wystarczających dowodów obciążających lub na podstawie samych podejrzeń.
- Wykorzystanie dowodów uzyskanych nielegalnie: przeszukania bez zezwolenia, przechwytywanie komunikacji bez kontroli sądowej, przyznanie się do winy bez obecności adwokata…
- Odwrócenie ciężaru dowodu: wymaganie, by udowodnić, że czegoś się nie zrobiło.
- Wypowiedzi organów publicznych przedstawiające podejrzanego jako winnego przed procesem.
Media, media społecznościowe i procesy medialne
Domniemanie niewinności wiąże przede wszystkim sędziów, prokuratorów i organy publiczne. Media i portale społecznościowe nie mogą nikogo skazać, ale mogą wyrządzić ogromną szkodę wizerunkową. Jeżeli rozpowszechniane są nieprawdziwe informacje oskarżające Państwa o przestępstwo lub naruszające Państwa dobre imię, istnieją środki prawne, cywilne lub karne, pozwalające się bronić. Wyjaśniamy je na stronie o zniesławieniu, pomówieniu i znieważeniu.
Ogólnie radzimy nie wypowiadać się publicznie o sprawie bez wcześniejszej konsultacji z adwokatem: wszystko, co Państwo opublikują, może trafić do akt postępowania.
Co robić w razie oskarżenia o przestępstwo
- Od samego początku skorzystać z pomocy adwokata, przed złożeniem jakichkolwiek wyjaśnień.
- Skorzystać z prawa do odmowy składania wyjaśnień do czasu zapoznania się z zarzutami i rozmowy z obrońcą.
- Zachować wszystko, co może pomóc: wiadomości, e-maile, rachunki, dane o lokalizacji, nazwiska świadków.
- Nie kontaktować się z osobą zawiadamiającą ani ze świadkami; może to zostać wykorzystane przeciwko Państwu.
- Jeżeli oskarżenie jest fałszywe, nie należy działać na własną rękę: najpierw trzeba się obronić, a dopiero potem rozważyć dalsze kroki. Możemy doradzić w sprawie fałszywych oskarżeń.
Najczęściej zadawane pytania
Czy status podejrzanego oznacza, że jestem winny?
Nie. Status podejrzanego oznacza jedynie, że toczy się postępowanie, w którym zarzuca się Państwu udział w czynie. Wiele spraw kończy się umorzeniem lub uniewinnieniem.
Czy moje milczenie może zostać wykorzystane przeciwko mnie?
Samo w sobie nie. Milczenie jest prawem. Inaczej jest, gdy istnieją mocne dowody obciążające, a sąd bierze pod uwagę, że nie przedstawiono żadnego wyjaśnienia; dlatego strategię składania lub odmowy składania wyjaśnień ustala się z adwokatem.
Czy tymczasowe aresztowanie narusza domniemanie niewinności?
Nie, o ile jest stosowane wyjątkowo i z należytym uzasadnieniem. Nie jest karą, a czas w nim spędzony zalicza się na poczet kary w razie ostatecznego skazania.
Jeżeli złożono przeciwko Państwu zawiadomienie lub zostali Państwo wezwani w postępowaniu karnym w Alicante, prosimy o wiadomość na WhatsApp pod numer 607 449 491: odpowiemy od razu. Poufnie przeanalizujemy sprawę i jasno wyjaśnimy dostępne możliwości.
