Adwokat ds. compliance karnego w Alicante

Na czym polega odpowiedzialność karna osób prawnych

Artykuł 31 bis hiszpańskiego kodeksu karnego (Código Penal) pozwala skazać osobę prawną – spółkę handlową, stowarzyszenie lub fundację – w dwóch sytuacjach:

• Gdy przestępstwo zostaje popełnione w imieniu spółki i na jej bezpośrednią lub pośrednią korzyść przez jej przedstawicieli ustawowych albo przez osoby uprawnione do podejmowania decyzji lub posiadające uprawnienia organizacyjne i kontrolne.
• Gdy popełniają je pracownicy podlegli tym osobom, w ramach działalności spółki i na jej korzyść, ponieważ osoby te w poważny sposób uchybiły obowiązkom nadzoru, monitorowania i kontroli.

Odpowiedzialność spółki jest niezależna od odpowiedzialności osoby fizycznej. Można ją stwierdzić nawet wtedy, gdy konkretny sprawca nie został ustalony albo nie udało się wszcząć przeciwko niemu postępowania (art. 31 ter). Jeżeli grzywnę wymierza się obu podmiotom, sąd musi tak dostosować kwoty, aby ich łączna wysokość nie była nieproporcjonalna.

Wyłączone są administracja państwowa, regionalna, lokalna i instytucjonalna, organy regulacyjne, agencje publiczne i publiczne podmioty gospodarcze oraz inne podmioty wykonujące władzę publiczną (art. 31 quinquies).

Za jakie przestępstwa może odpowiadać spółka

Spółka odpowiada wyłącznie za te przestępstwa, w przypadku których kodeks karny wyraźnie to przewiduje. Do najistotniejszych dla każdej firmy należą:

• Oszustwo (art. 251 bis) i niewypłacalność z winy umyślnej (art. 258 ter). Zob. przestępstwa gospodarcze.
• Przestępstwa przeciwko skarbowi państwa i systemowi zabezpieczenia społecznego oraz wyłudzenie dotacji (art. 310 bis). Zob. oszustwa podatkowe.
• Pranie pieniędzy (art. 302.2). Zob. pranie pieniędzy.
• Łapownictwo i płatna protekcja (art. 427 bis i 430). Zob. przestępstwa przeciwko administracji publicznej.
• Bezprawny dostęp do tajemnic i ich ujawnienie oraz niszczenie danych i systemów informatycznych (art. 197 quinquies i 264 quater). Zob. cyberprzestępczość.
• Naruszenie własności intelektualnej i przemysłowej, tajemnicy przedsiębiorstwa oraz korupcja w obrocie gospodarczym (art. 288).
• Przestępstwa urbanistyczne (art. 319) i przestępstwa przeciwko środowisku (art. 328).
• Molestowanie seksualne (art. 184.5) i handel narkotykami (art. 369 bis), a także inne.

Kary dla spółek

Wszystkie kary wymierzane osobom prawnym uznaje się za ciężkie. Artykuł 33.7 wymienia następujące:

Aby wymierzyć kary inne niż grzywna, sędzia ocenia, czy są one niezbędne do zapobieżenia kontynuowaniu działalności przestępczej, jakie będą ich skutki gospodarcze i społeczne, zwłaszcza dla pracowników, oraz jaką pozycję zajmuje osoba, która uchybiła obowiązkowi kontroli (art. 66 bis). Uwaga: czasowe zamknięcie, zawieszenie działalności i zarząd sądowy mogą zostać orzeczone jako środki tymczasowe już w toku postępowania przygotowawczego.

Program zapobiegania przestępstwom

Compliance karny to system, który pozwala spółce uwolnić się od odpowiedzialności. Jeżeli przestępstwo popełnia członek zarządu lub osoba kierująca, zwolnienie wymaga, aby przed popełnieniem czynu zarząd przyjął i skutecznie wdrożył odpowiedni model organizacji i zarządzania; aby nadzór nad nim powierzono organowi o autonomicznych uprawnieniach; aby sprawca obszedł model w sposób podstępny; oraz aby nie doszło do niewystarczającego nadzoru (art. 31 bis.2). Jeżeli przestępstwo popełnia pracownik, wystarczy przyjęcie i skuteczne wdrożenie odpowiedniego modelu (art. 31 bis.4).

Zgodnie z art. 31 bis.5 model musi:

1. Określać rodzaje działalności, w ramach których mogą zostać popełnione przestępstwa, którym należy zapobiegać.
2. Ustanawiać procedury dotyczące kształtowania woli spółki i podejmowania przez nią decyzji.
3. Przewidywać modele zarządzania zasobami finansowymi, które zapobiegają tym przestępstwom.
4. Nakładać obowiązek zgłaszania ryzyk i naruszeń organowi nadzorczemu.
5. Przewidywać system dyscyplinarny, który karze naruszenia.
6. Podlegać okresowej weryfikacji oraz każdorazowo w razie naruszeń lub istotnych zmian.

W małych spółkach – tych, które mogą składać skrócony rachunek zysków i strat – funkcję nadzorczą może pełnić sam zarząd (art. 31 bis.3). Jeżeli wymogi są spełnione tylko częściowo, uwzględnia się to przy obniżeniu kary.

Projektujemy model w oparciu o rzeczywiste ryzyka Państwa działalności, a nie na podstawie ogólnych szablonów: model istniejący tylko na papierze nie zwalnia z odpowiedzialności.

Jeżeli przeciwko Państwa spółce toczy się postępowanie

Hiszpańska ustawa o postępowaniu karnym (Ley de Enjuiciamiento Criminal) przewiduje dla takich sytuacji odrębne zasady. Wezwanie doręcza się w siedzibie spółki, a spółka ma obowiązek wyznaczyć specjalnie umocowanego przedstawiciela, adwokata i pełnomocnika procesowego (procurador) (art. 119). Przedstawiciel ten składa wyjaśnienia w imieniu spółki i przysługuje mu prawo do milczenia oraz do nieskładania wyjaśnień obciążających spółkę (art. 409 bis). Zaleca się, aby nie była to osoba, wobec której w tej samej sprawie toczy się postępowanie indywidualnie, co pozwala uniknąć konfliktu interesów. Więcej informacji na naszej stronie poświęconej wezwaniu w charakterze podejrzanego.

Okoliczności łagodzące i rejestr karny

Po popełnieniu przestępstwa spółka może zmniejszyć swoją odpowiedzialność wyłącznie wtedy, gdy za pośrednictwem swoich przedstawicieli (art. 31 quater):

• przyzna się do przestępstwa, zanim dowie się o wszczęciu przeciwko niej postępowania;
• współpracuje, przedstawiając nowe i rozstrzygające dowody;
• naprawi lub zmniejszy szkodę przed rozprawą;
• wdroży przed rozprawą skuteczne środki zapobiegające przyszłym przestępstwom.

Kary wymierzone spółkom podlegają wpisowi do rejestru karnego, który zaciera się w ogólnych terminach. Jeżeli orzeczono rozwiązanie spółki lub dożywotni zakaz prowadzenia działalności, wpisy usuwa się po upływie pięćdziesięciu lat (art. 136.3).