Zatrzymanie w Hiszpanii: jakie prawa przysługują i co należy zrobić

W przypadku zatrzymania w Hiszpanii najważniejsze jest to, że prawo chroni zatrzymanego od pierwszej minuty. Przysługuje Państwu prawo do milczenia, do pomocy adwokata, do powiadomienia rodziny oraz do tego, by nie być przetrzymywanym dłużej, niż jest to absolutnie konieczne. Znajomość tych praw i umiejętne korzystanie z nich ma realny wpływ na dalszy przebieg sprawy.

W tym artykule w praktyczny sposób wyjaśniamy, jakie prawa Państwu przysługują, jak długo może trwać zatrzymanie, co robić (a czego unikać) na komisariacie i co dzieje się po doprowadzeniu przed sędziego.

Prawa osoby zatrzymanej

Artykuł 17 Konstytucji Hiszpanii oraz art. 520 hiszpańskiego kodeksu postępowania karnego (Ley de Enjuiciamiento Criminal, LECrim) zobowiązują policję do poinformowania zatrzymanego na piśmie, prostym językiem i w zrozumiałym dla niego języku, o zarzucanych mu czynach, przyczynach zatrzymania i przysługujących mu prawach. Dokument ten można zatrzymać przy sobie przez cały czas zatrzymania. Najważniejsze prawa to:

• Prawo do milczenia: można nie składać wyjaśnień, nie odpowiadać na niektóre pytania lub oświadczyć, że wyjaśnienia zostaną złożone wyłącznie przed sędzią.
• Prawo do nieobciążania samego siebie i do nieprzyznawania się do winy.
• Prawo do wyboru adwokata lub, w razie niewskazania go, do pomocy adwokata z urzędu (abogado de oficio).
• Prawo dostępu do tych części akt sprawy, które są niezbędne do zakwestionowania legalności zatrzymania.
• Prawo do powiadomienia członka rodziny lub wybranej osoby o zatrzymaniu i miejscu przetrzymywania oraz do wykonania jednego telefonu do osoby trzeciej (w obecności funkcjonariusza).
• W przypadku cudzoziemców: prawo do powiadomienia konsulatu o zatrzymaniu i do przyjmowania jego wizyt.
• Prawo do bezpłatnego tłumacza, jeśli zatrzymany nie mówi dobrze po hiszpańsku lub nie rozumie dobrze tego języka.
• Prawo do badania lekarskiego przez lekarza sądowego (médico forense) lub innego odpowiedniego lekarza.
• Prawo do złożenia wniosku o bezpłatną pomoc prawną (asistencia jurídica gratuita) po spełnieniu wymogów.

Należy też poinformować zatrzymanego o maksymalnym czasie zatrzymania i o tym, jak można je zaskarżyć.

Jak długo może trwać zatrzymanie

Zatrzymanie może trwać tylko tak długo, jak jest to absolutnie niezbędne dla postępowania. W każdym razie w ciągu maksymalnie 72 godzin zatrzymany musi zostać zwolniony lub doprowadzony przed sędziego (art. 17.2 Konstytucji i art. 520.1 LECrim). 72 godziny to górna granica, a nie czas, który policja ma prawo w całości wykorzystać.

Jeżeli zatrzymanie jest Państwa zdaniem niezgodne z prawem — ponieważ brak do niego podstaw, jest przedłużane bez uzasadnienia lub nie są przestrzegane Państwa prawa — adwokat może złożyć wniosek habeas corpus (ustawa organiczna 6/1984), aby sędzia niezwłocznie zbadał sytuację.

Adwokat: kiedy przyjeżdża i co dla Państwa robi

Adwokata wybierają Państwo swobodnie. Żaden funkcjonariusz nie może polecać konkretnej osoby. Po otrzymaniu zlecenia adwokat musi stawić się w miejscu zatrzymania w ciągu maksymalnie trzech godzin (art. 520.5 LECrim).

Jego pomoc obejmuje coś bardzo ważnego: poufną rozmowę z zatrzymanym przed złożeniem jakichkolwiek wyjaśnień przed policją, prokuratorem lub sędzią (art. 520.6.d). Adwokat uczestniczy również w przesłuchaniu, okazaniach i rekonstrukcjach, wyjaśnia, co oznacza zgoda na badania (na przykład pobranie próbek) lub odmowa ich wykonania, i dokumentuje wszelkie nieprawidłowości.

Zrzec się prawa do adwokata można tylko w przypadku zatrzymania wyłącznie za przestępstwa drogowe, a i wtedy można w każdej chwili zmienić zdanie. Nasza rada: proszę z tego prawa nie rezygnować.

Jeśli potrzebują Państwo, abyśmy przyjechali na komisariat, prosimy zapoznać się z naszą usługą adwokat 24 godziny na dobę dla osób zatrzymanych w Alicante.

Co robić po zatrzymaniu – krok po kroku

1. Zachować spokój i nie stawiać oporu. Opór lub konfrontacja z funkcjonariuszami może skutkować dodatkowym zarzutem stawiania oporu lub napaści na funkcjonariusza.
2. Podać swoje dane na żądanie. Podanie tożsamości to nie to samo co składanie wyjaśnień co do faktów.
3. Natychmiast zażądać adwokata i, jeśli mają Państwo zaufanego adwokata, podać jego nazwisko i numer telefonu.
4. Milczeć do czasu rozmowy z adwokatem. Wystarczy powiedzieć: „Korzystam z prawa do odmowy składania wyjaśnień do czasu rozmowy z moim adwokatem”.
5. Czytać wszystko przed podpisaniem. Jeśli czegoś Państwo nie rozumieją lub się z czymś nie zgadzają, nie należy podpisywać albo trzeba zażądać wpisania zastrzeżeń do protokołu.
6. Poprosić o powiadomienie rodziny, a w przypadku cudzoziemców – konsulatu. Nie należy rozmawiać o sprawie przez telefon.
7. Poprosić o lekarza w razie obrażeń, przyjmowania leków lub złego samopoczucia.
8. Zapamiętywać przebieg zdarzeń: godziny, nazwiska, przekazane informacje. Należy to opowiedzieć adwokatowi podczas poufnej rozmowy.

Co dzieje się po opuszczeniu komisariatu

Jeżeli zatrzymany nie zostanie zwolniony na komisariacie, zostaje doprowadzony do sądu dyżurnego (juzgado de guardia), którym od wejścia w życie ustawy organicznej 1/2025 jest pełniący dyżur Wydział Śledczy Sądu Pierwszej Instancji (Sección de Instrucción del Tribunal de Instancia) (dawniej sąd śledczy, juzgado de instrucción). Możliwe są tam różne rozstrzygnięcia:

• Zwolnienie bez warunków, z pozostawaniem do dyspozycji sądu.
• Zwolnienie ze środkami zapobiegawczymi: obowiązek okresowego stawiennictwa, oddanie paszportu, zakaz zbliżania się do określonej osoby…
• Tymczasowe aresztowanie (prisión provisional), wyłącznie po spełnieniu wymogów art. 503 LECrim i po posiedzeniu, na którym adwokat może się mu sprzeciwić (art. 505). Wyjaśniamy to w artykule o różnicach między tymczasowym aresztowaniem a karą prawomocną.
• Szybki proces (juicio rápido): w przypadku niektórych przestępstw (jazda pod wpływem alkoholu, kradzież, rozbój, zniszczenie mienia…) sprawa może zostać przeprowadzona, a nawet zakończona porozumieniem w sprawie kary (conformidad) już w sądzie dyżurnym. Zanim Państwo na cokolwiek się zgodzą, warto przeczytać więcej o szybkim procesie w Alicante.

Jeżeli postanowienie o zatrzymaniu lub jakikolwiek środek wydaje się Państwu niesprawiedliwy, można go zaskarżyć, a adwokat może wnioskować o jego ponowne rozpatrzenie w razie zmiany okoliczności.

Najczęstsze błędy, których należy unikać

• Składanie wyjaśnień „żeby wszystko wyjaśnić” przed rozmową z adwokatem. Wszystko, co Państwo powiedzą, trafia do raportu policyjnego (atestado).
• Rozmowy o sprawie z innymi zatrzymanymi lub przez telefon.
• Podpisywanie bez czytania lub przyjęcie porozumienia w sprawie kary bez zrozumienia jego skutków (wpis do rejestru karnego, utrata prawa jazdy, w przypadku cudzoziemców wydalenie z Hiszpanii).
• Zatajanie informacji przed adwokatem. To, co Państwo mu powiedzą, jest poufne (art. 520.7 LECrim), a adwokat potrzebuje tych informacji do obrony.
• Przekonanie, że w drobnej sprawie adwokat nie jest potrzebny. Każdy wyrok skazujący, nawet za drobny czyn, oznacza wpis do rejestru karnego.

Cudzoziemcom i osobom przebywającym w prowincji na wakacjach przysługują te same prawa, a nawet kilka dodatkowych (tłumacz i konsulat). Wyjaśniamy to na stronie naszej usługi adwokat karnista dla cudzoziemców.

Najczęściej zadawane pytania

Czy można mnie przesłuchać bez adwokata?

Nie, chyba że zrzekli się Państwo prawa do adwokata przy zatrzymaniu wyłącznie za przestępstwa drogowe. Co do zasady przesłuchanie osoby zatrzymanej wymaga obecności adwokata, a zatrzymany ma prawo do wcześniejszej poufnej rozmowy z nim.

Czy zatrzymanie oznacza, że zostanę skazany?

Nie. Zatrzymanie jest środkiem tymczasowym. Nadal chroni Państwa domniemanie niewinności, a o winie może przesądzić wyłącznie prawomocny wyrok.

Co jeśli nie pozwolą mi do nikogo zadzwonić?

Należy powiedzieć o tym adwokatowi zaraz po jego przybyciu. Może on doprowadzić do wpisania tego do protokołu, a jeśli Państwa prawa zostały naruszone, zaskarżyć zatrzymanie lub złożyć wniosek habeas corpus.

Jeżeli Państwo lub członek Państwa rodziny zostali zatrzymani w Alicante lub w prowincji, prosimy o wiadomość na WhatsApp pod numer 607 449 491 (24 godziny na dobę). Wysłuchamy Państwa, wyjaśnimy, co się dzieje, i przyjedziemy jak najszybciej, aby udzielić pomocy.