Przedawnienie przestępstwa (prescripción del delito) to upływ czasu, który uniemożliwia ściganie czynu. Zgodnie z art. 131 hiszpańskiego kodeksu karnego (Código Penal, CP) przestępstwa przedawniają się po 20, 15, 10 lub 5 latach w zależności od przewidzianej górnej granicy kary, a wykroczenia oraz przestępstwa zniesławienia i znieważenia (injurias y calumnias) – po roku. Niektóre szczególnie ciężkie przestępstwa, takie jak ludobójstwo czy terroryzm ze skutkiem śmiertelnym, nigdy się nie przedawniają.
Wiedza o tym, czy czyn uległ przedawnieniu, ma decydujące znaczenie zarówno dla osoby oskarżonej o coś, co wydarzyło się przed laty, jak i dla pokrzywdzonego, który zastanawia się, czy nadal może złożyć zawiadomienie.
Czym jest przedawnienie przestępstwa
Jest to jedna z przyczyn wygaśnięcia odpowiedzialności karnej (art. 130 CP). Jeżeli ustawowy termin upłynął, a postępowanie nie zostało skierowane przeciwko sprawcy, nie można go już osądzić ani skazać za ten czyn. Instytucja ta opiera się na zasadzie pewności prawa oraz na tym, że z biegiem lat dowody tracą wartość, a kara traci swój sens.
Nie należy jej mylić z przedawnieniem wykonania kary (prescripción de la pena), które dotyczy sytuacji, gdy zapadł już prawomocny wyrok skazujący, ale kara nie została wykonana (omawiamy to poniżej).
Terminy przedawnienia (art. 131 CP)
| Górna granica kary za przestępstwo | Przedawnienie po |
|---|---|
| Pozbawienie wolności na 15 lat lub więcej | 20 latach |
| Pozbawienie praw na ponad 10 lat albo pozbawienie wolności na ponad 10 i mniej niż 15 lat | 15 latach |
| Pozbawienie wolności lub praw na ponad 5 i do 10 lat | 10 latach |
| Pozostałe przestępstwa | 5 latach |
| Wykroczenia oraz przestępstwa znieważenia i zniesławienia | 1 roku |
Punktem odniesienia jest górna granica kary przewidziana w ustawie za dane przestępstwo, a nie kara, której ostatecznie zażąda oskarżyciel lub którą orzeknie sąd. Jeżeli kara jest złożona, stosuje się tę, która wymaga najdłuższego terminu, a w razie kilku powiązanych przestępstw – termin właściwy dla najcięższego z nich (art. 131.2 i 4).
Przestępstwa, które nigdy się nie przedawniają
Nigdy nie przedawniają się (art. 131.3):
- Zbrodnie przeciwko ludzkości i ludobójstwo.
- Przestępstwa przeciwko osobom i mieniu chronionym w razie konfliktu zbrojnego, z wyjątkiem przewidzianych w art. 614.
- Przestępstwa o charakterze terrorystycznym, które spowodowały śmierć człowieka.
Od kiedy biegnie termin
Co do zasady od dnia popełnienia przestępstwa (art. 132.1). Istnieją jednak ważne wyjątki:
- Przestępstwo ciągłe (delito continuado): od ostatniego czynu.
- Przestępstwo trwałe (delito permanente, np. bezprawne pozbawienie wolności): od ustania stanu bezprawnego.
- Przestępstwa wymagające działania w sposób stały: od zaprzestania takiego działania.
- Pokrzywdzeni małoletni: w przypadku przestępstw m.in. uszkodzenia ciała, przeciwko wolności, integralności moralnej, prywatności lub miru domowego termin biegnie od ukończenia przez pokrzywdzonego 18 lat.
- W przypadku usiłowania zabójstwa, uszkodzeń ciała z art. 149 i 150, stałego znęcania się, przestępstw przeciwko wolności seksualnej oraz handlu ludźmi, jeżeli pokrzywdzony był małoletni, termin zaczyna biec dopiero od ukończenia przez niego 35 lat (zmiana wprowadzona ustawą organiczną 8/2021).
Kiedy bieg przedawnienia zostaje przerwany
Bieg przedawnienia zostaje przerwany, a czas, który upłynął, przestaje się liczyć, gdy postępowanie zostaje skierowane przeciwko domniemanemu sprawcy (art. 132.2). Dzieje się tak, gdy sędzia wyda uzasadnione postanowienie przypisujące tej osobie udział w czynie, np. wzywając ją w charakterze podejrzanego (investigado).
Samo złożenie w sądzie zawiadomienia lub prywatnego aktu oskarżenia (denuncia o querella) przeciwko konkretnej osobie zawiesza bieg terminu na maksymalnie sześć miesięcy. Jeżeli w tym czasie sędzia wyda jedno z takich postanowień, przerwę uważa się za dokonaną z datą złożenia zawiadomienia; jeżeli sędzia odmówi jego przyjęcia lub nie podejmie decyzji, termin biegnie dalej, tak jakby nic się nie stało.
Jeżeli postępowanie utknie w miejscu lub zakończy się bez skazania, termin zaczyna biec od nowa.
Przedawnienie wykonania kary
Gdy zapadł już prawomocny wyrok, przedawnieniu ulega niewykonana kara (art. 133): po 30 latach w przypadku kar pozbawienia wolności powyżej 20 lat; po 25 latach w przypadku kar od 15 do 20 lat; po 20 latach w przypadku pozbawienia praw na ponad 10 lat i pozbawienia wolności na ponad 10 i mniej niż 15 lat; po 15 latach w przypadku pozbawienia praw na ponad 6 i do 10 lat oraz pozbawienia wolności na ponad 5 i do 10 lat; po 10 latach w przypadku pozostałych kar ciężkich; po 5 latach w przypadku kar mniej ciężkich i po roku w przypadku kar lekkich. Termin biegnie od uprawomocnienia się wyroku lub od naruszenia warunków wykonania kary (art. 134).
Co się dzieje, gdy przestępstwo uległo przedawnieniu
Zarzut przedawnienia można podnieść na każdym etapie postępowania, a sędzia musi je uwzględnić nawet z urzędu. Jeżeli zostanie ono potwierdzone, sprawa zostaje umorzona lub zapada wyrok uniewinniający. Nie powoduje to wpisu do rejestru karnego.
Przedawnienie karne nie zawsze wyklucza dochodzenie odszkodowania: w zależności od sprawy może istnieć droga cywilna z własnymi terminami, którą warto przeanalizować z adwokatem.
Jeżeli otrzymali Państwo wezwanie w sprawie zdarzeń sprzed wielu lat, analiza przedawnienia jest jednym z pierwszych kroków obrony; możemy pomóc, jeśli otrzymają Państwo wezwanie w charakterze podejrzanego. Jeżeli są Państwo pokrzywdzeni, nie warto czekać: im szybciej złożą Państwo zawiadomienie i przystąpią do postępowania jako oskarżyciel posiłkowy (acusación particular), tym mniejsze ryzyko upływu terminu. Należy też pamiętać, że znieważenie i zniesławienie przedawniają się już po roku; zob. znieważenie i zniesławienie.
Najczęściej zadawane pytania
Czy można wznowić sprawę przedawnionego przestępstwa?
Nie. Po przedawnieniu odpowiedzialność karna wygasa. Bez ograniczeń czasowych można ścigać jedynie przestępstwa, które zgodnie z art. 131.3 nigdy się nie przedawniają.
Czy mogę zgłosić coś, co wydarzyło się wiele lat temu?
To zależy od przestępstwa i przewidzianej kary. Na przykład przestępstwo zagrożone karą do pięciu lat co do zasady przedawnia się po pięciu latach. Jeżeli pokrzywdzony był małoletni, termin może zacząć biec znacznie później. Każdą sprawę trzeba przeanalizować indywidualnie.
Czy wpis w rejestrze karnym również się przedawnia?
Wpis w rejestrze karnym nie przedawnia się, lecz ulega zatarciu, według innych terminów (art. 136 CP). Wyjaśniamy to w artykule o zatarciu wpisu w rejestrze karnym.
Jeżeli chcą Państwo wiedzieć, czy określone zdarzenia uległy przedawnieniu – niezależnie od tego, czy są Państwo podejrzanymi, czy pokrzywdzonymi – prosimy o wiadomość na WhatsApp pod numer 607 449 491: odpowiemy od razu. Przeanalizujemy daty i akta sprawy oraz wyjaśnimy Państwa sytuację.
