Dzicy lokatorzy w Hiszpanii: naruszenie miru domowego czy bezprawne zajęcie? Różnice i kroki

W przypadku dzikich lokatorów (okupas) różnica między naruszeniem miru domowego a bezprawnym zajęciem nieruchomości zmienia niemal wszystko: wysokość kary, tempo działania policji i możliwości odzyskania nieruchomości. Wyjaśniamy oba przestępstwa, sposób postępowania właściciela oraz możliwości obrony osoby oskarżonej. Jeśli potrzebują Państwo konkretnej pomocy, adwokat ds. dzikich lokatorów i bezprawnego zajęcia nieruchomości w Alicante może ocenić sprawę od pierwszego dnia.

Naruszenie miru domowego czy bezprawne zajęcie: decyduje charakter mieszkania

Artykuł 202 kodeksu karnego penalizuje osobę prywatną, która, nie mieszkając w danym miejscu, wchodzi do cudzego mieszkania lub pozostaje w nim wbrew woli osoby, która je zamieszkuje. Mieszkanie to przestrzeń, w której człowiek prowadzi życie prywatne, a przestępstwo to chroni prywatność domu.

Obejmuje to główne miejsce zamieszkania, a także – zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego przywołanym przez Prokuraturę Generalną (Fiscalía General del Estado) w Instrukcji 1/2020 – drugie domy, nawet jeśli nikt w danym momencie w nich nie przebywa, o ile zachowują charakter mieszkania. Dom wakacyjny z umeblowaniem, podłączonymi mediami i okresowo użytkowany zazwyczaj spełnia ten warunek.

Artykuł 245 chroni coś innego: nieruchomość jako składnik majątku. Paragraf 2 penalizuje każdego, kto bez zgody zajmuje cudzą nieruchomość, lokal lub budynek, który nie jest mieszkaniem, albo pozostaje w nim wbrew woli właściciela. Typowe przypadki to puste mieszkania, lokale należące do banków lub nowe, niesprzedane inwestycje.

Pokojowe zajęcie nieruchomości, zagrożone wyłącznie grzywną od trzech do sześciu miesięcy, jest uznawane za przestępstwo lekkie (delito leve) (art. 13.4 kodeksu karnego). Jeśli zajęcie dotyczy Państwa głównego miejsca zamieszkania lub drugiego domu, pomocna może być nasza usługa adwokata ds. naruszenia miru domowego.

Co zrobić, jeśli jest się właścicielem

1. Natychmiast wezwać policję. Jeśli dzicy lokatorzy zostaną przyłapani podczas wchodzenia lub tuż po wejściu, przestępstwo jest popełniane na gorącym uczynku i funkcjonariusze mogą interweniować na miejscu, jak przy każdym innym przestępstwie. Nie istnieje prawna „zasada 48 godzin”, choć często się o niej mówi.
2. Nie próbować samodzielnie ich usunąć. Wymiana zamka, gdy są w środku, odcięcie mediów czy użycie siły mogą obrócić się przeciwko Państwu: wymierzanie sprawiedliwości na własną rękę przy użyciu przemocy, groźby lub siły wobec rzeczy w celu wyegzekwowania własnego prawa jest przestępstwem (art. 455 CP, grzywna od sześciu do dwunastu miesięcy), a ponadto grozi zawiadomienie o przestępstwie zmuszania.
3. Zebrać dowody. Akt własności lub umowa potwierdzająca prawo do nieruchomości, rachunki za media, meldunek w rejestrze gminnym (empadronamiento) oraz zdjęcia. W przypadku drugiego domu kluczowe jest wszystko, co wykazuje, że jest on używany jako mieszkanie – od tego zależy kwalifikacja czynu jako naruszenia miru domowego.
4. Złożyć zawiadomienie i wnieść o tymczasową eksmisję. Artykuł 13 hiszpańskiej ustawy o postępowaniu karnym (Ley de Enjuiciamiento Criminal, LECrim) pozwala sędziemu zastosować, jako pierwsze czynności, środki ochrony pokrzywdzonych. Instrukcja Prokuratury Generalnej 1/2020 zobowiązuje prokuratorów do wnioskowania, gdy spełnione są przesłanki, o tymczasowe przywrócenie nieruchomości właścicielowi bez czekania na wyrok.
5. Równolegle rozważyć drogę cywilną. Wyjaśniamy ją poniżej.

Szybkie procesy po wejściu w życie ustawy organicznej 1/2025

Ustawa organiczna 1/2025 o efektywności publicznego wymiaru sprawiedliwości (Ley Orgánica 1/2025) dodała dwa punkty do art. 795 ustawy o postępowaniu karnym, ze skutkiem od 3 kwietnia 2025 r.: przestępstwa naruszenia miru domowego z art. 202 oraz bezprawnego zajęcia nieruchomości z art. 245 należą obecnie do spraw rozpatrywanych w trybie szybkiego procesu.

Aby tryb ten miał zastosowanie, jak w każdym szybkim procesie, postępowanie musi rozpocząć się od protokołu policyjnego, a policja musi zatrzymać podejrzanego lub wezwać go przed sąd dyżurny. W praktyce znacznie przyspiesza to reakcję, gdy policja jest zaangażowana od samego początku. Orientacyjne terminy znajdą Państwo w artykule ile trwa szybki proces, a wsparcia możemy udzielić w ramach usługi adwokata w szybkim procesie.

Należy pamiętać, że pokojowe zajęcie nieruchomości, jako przestępstwo lekkie, zwykle rozpatruje się w postępowaniu w sprawach o przestępstwa lekkie, które również może być szybkie. Wyjaśniamy to w artykule jak przebiega proces o przestępstwo lekkie.

Droga cywilna: art. 250.1.4 LEC

Niezależnie od postępowania karnego hiszpańska ustawa o postępowaniu cywilnym (Ley de Enjuiciamiento Civil, LEC) przewiduje postępowanie ustne (juicio verbal) w celu odzyskania posiadania mieszkania, którego pozbawiono kogoś bez jego zgody. Mogą z niego skorzystać osoby fizyczne będące właścicielami lub prawowitymi posiadaczami, organizacje non-profit uprawnione do posiadania oraz podmioty publiczne będące właścicielami mieszkań socjalnych (art. 250.1.4).

• Pozew można skierować ogólnie przeciwko „nieznanym osobom zajmującym” nieruchomość (art. 437.3 bis).
• W razie wniosku o natychmiastowe wydanie nieruchomości sąd wzywa osoby ją zajmujące do przedstawienia w ciągu pięciu dni tytułu uzasadniającego posiadanie. Jeśli tego nie zrobią, sąd nakazuje eksmisję postanowieniem (auto), od którego nie przysługuje środek odwoławczy (art. 441.1 bis).
• Ustawa przewiduje szczególne kroki, gdy w sprawę zaangażowane są osoby szczególnie wrażliwe; sąd musi ocenić to indywidualnie.

Jeśli są Państwo oskarżeni o naruszenie miru domowego lub bezprawne zajęcie

Bronimy również osób, wobec których złożono zawiadomienie. Najczęstsze linie obrony to:

• Nieruchomość nie jest mieszkaniem: jeśli od pewnego czasu była pusta i nieużywana, zarzut powinien dotyczyć bezprawnego zajęcia, zagrożonego znacznie niższą karą.
• Istniał tytuł prawny lub zgoda: umowa najmu, zgoda właściciela lub używanie za przyzwoleniem (precario). Osoba, która zapłaciła fałszywemu wynajmującemu, mogła działać w dobrej wierze.
• Nie było przemocy ani groźby, co wyklucza typy kwalifikowane.
• W skrajnych przypadkach powoływano się na stan wyższej konieczności (art. 20.5 CP), przy bardzo rygorystycznych przesłankach.

Jak w każdej sprawie, mają Państwo prawo do odmowy składania wyjaśnień oraz do poszanowania domniemania niewinności.

Dzicy lokatorzy w Alicante

W prowincji Alicante jest bardzo wiele drugich domów, często należących do właścicieli mieszkających poza Hiszpanią, którzy nie odwiedzają ich przez wiele miesięcy. W rezultacie zajęcie bywa wykrywane późno i na odległość. Jeśli zdarzenie ma miejsce w okręgu sądowym Alicante, zawiadomieniem i szybkim procesem zajmuje się dyżurny Wydział Śledczy; według katalogu Generalitat Valenciana sąd dyżurny mieści się przy Avenida de Aguilera, 53. Pozew cywilny rozpatruje Wydział Cywilny Sądu Pierwszej Instancji (Sección Civil del Tribunal de Instancia) właściwy dla miejsca położenia nieruchomości.

W naszej kancelarii koordynujemy drogę karną i cywilną, gromadzimy dowody, że nieruchomość jest Państwa mieszkaniem, i od początku wnioskujemy o środki tymczasowe. Jeśli mieszkają Państwo za granicą, możemy działać na podstawie pełnomocnictwa, a nasz zespół obsłuży Państwa w Państwa języku.

Każda sprawa jest inna. Jeśli chcesz, aby adwokat od prawa karnego w Alicante przyjrzał się Twojej, zespół Celeste Pérez Bleda pomoże Ci także w Twoim języku.

Najczęściej zadawane pytania

Czy policja może usunąć dzikich lokatorów bez nakazu sądowego?

Jeśli przyłapie ich podczas wchodzenia lub tuż po nim – tak: przestępstwo jest popełniane na gorącym uczynku i policja może działać natychmiast, zwłaszcza gdy chodzi o mieszkanie. Gdy zajęcie trwa już od pewnego czasu, zwykle potrzebna jest decyzja sądu – może to być środek tymczasowy w postępowaniu karnym lub nakaz eksmisji w postępowaniu cywilnym.

Czy zajęcie mojego drugiego domu to naruszenie miru domowego?

Może nim być. Orzecznictwo Sądu Najwyższego, przywołane w Instrukcji Prokuratury Generalnej 1/2020, uznaje drugie domy za mieszkania, nawet jeśli nikt w danym momencie w nich nie przebywa, o ile zachowują ten charakter. Warto udokumentować korzystanie z domu: media, umeblowanie, okresowe pobyty. W takim przypadku grozi kara pozbawienia wolności, a nie tylko grzywna.

Jaka kara grozi za zajęcie pustego mieszkania?

Jeśli nie jest ono niczyim mieszkaniem i nie doszło do przemocy ani groźby, jest to bezprawne zajęcie nieruchomości z art. 245.2 kodeksu karnego, zagrożone grzywną od trzech do sześciu miesięcy i uznawane za przestępstwo lekkie. Jeśli zajęcia dokonano z użyciem przemocy lub groźby, grozi od roku do dwóch lat pozbawienia wolności, niezależnie od kary za przemoc.

Czy mogę odciąć dzikim lokatorom prąd i wodę?

Nie zaleca się robienia tego na własną rękę. Wymierzanie sprawiedliwości na własną rękę przy użyciu przemocy, groźby lub siły wobec rzeczy w celu odzyskania swojej własności może stanowić przestępstwo samowolnego dochodzenia własnych praw (art. 455 CP) i skutkować zawiadomieniem o zmuszanie. Przed podjęciem jakichkolwiek działań warto skonsultować się z adwokatem.

Ile trwa odzyskanie nieruchomości?

Nie ma stałego terminu. Jeśli policja interweniuje na gorącym uczynku, może to być kwestia godzin. W postępowaniu karnym kluczowy jest tymczasowy środek w postaci przywrócenia posiadania; w postępowaniu cywilnym sąd daje osobom zajmującym pięć dni na przedstawienie tytułu, a jeśli go nie przedstawią, nakazuje eksmisję. Faktyczny czas zależy od obciążenia sądu i od tego, czy w sprawę zaangażowane są osoby szczególnie wrażliwe.

Jeśli Państwa nieruchomość została zajęta lub złożono przeciwko Państwu zawiadomienie o zajęciu, prosimy jak najszybciej przedstawić nam sprawę: działanie w pierwszych dniach ma ogromny wpływ na wynik. Wszystkie informacje znajdą Państwo na stronie naszego adwokata specjalizującego się w sprawach dzikich lokatorów, a wiadomość na WhatsApp mogą Państwo wysłać pod numer 607 449 491 24 godziny na dobę – odpowiemy od razu. Nasz zespół obsłuży Państwa w języku polskim.