Osoba zatrzymana w Hiszpanii na podstawie europejskiego nakazu aresztowania musi zostać doprowadzona przed Centralny Sąd Śledczy przy Sądzie Krajowym (Juzgado Central de Instrucción de la Audiencia Nacional) w ciągu maksymalnie 72 godzin (art. 50 ustawy 23/2014, Ley 23/2014). W ciągu kolejnych 72 godzin odbywa się posiedzenie, na którym zatrzymany decyduje, czy wyraża zgodę na przekazanie. W razie zgody sędzia rozstrzyga w ciągu dziesięciu dni; w przeciwnym razie przeprowadza się pełną rozprawę, a ostateczna decyzja musi zapaść najpóźniej w ciągu sześćdziesięciu dni od zatrzymania, z możliwością przedłużenia o kolejne trzydzieści (art. 54).
Europejski nakaz aresztowania może „wyskoczyć” podczas kontroli drogowej, przy meldunku w hotelu lub na lotnisku – czasem w sprawie, o której dawno Państwo zapomnieli. To szybka procedura, w której zapadają decyzje nieodwracalne, takie jak zgoda na przekazanie. Dlatego od pierwszej chwili warto mieć adwokata specjalizującego się w europejskich nakazach aresztowania i ekstradycji. Wyjaśniamy krok po kroku, co się dzieje.
Czym jest europejski nakaz aresztowania
Europejski nakaz aresztowania i przekazania (orden europea de detención y entrega, OEDE) to orzeczenie sądowe wydane w jednym państwie członkowskim Unii Europejskiej, aby inne państwo zatrzymało i przekazało osobę poszukiwaną w celu przeprowadzenia postępowania karnego lub wykonania kary pozbawienia wolności albo środka zabezpieczającego (art. 34 ustawy 23/2014 o wzajemnym uznawaniu orzeczeń w sprawach karnych w Unii Europejskiej).
Nie jest to tradycyjna ekstradycja: decyzję podejmuje sędzia, a nie rząd, a podstawy odmowy są ściśle wyliczone. Gdy miejsce pobytu osoby nie jest znane, sędzia wydający nakaz może wprowadzić wpis do Systemu Informacyjnego Schengen, który pod każdym względem jest równoważny europejskiemu nakazowi (art. 40). Dlatego do zatrzymania może dojść podczas każdej kontroli policyjnej.
Wnioski z państw spoza Unii, w tym ze Zjednoczonego Królestwa po brexicie, nie są rozpatrywane jako europejskie nakazy, lecz w innym trybie, np. ekstradycyjnym lub na podstawie szczególnych umów z danym państwem.
Co się dzieje po zatrzymaniu
- Zatrzymanie. Odbywa się z zachowaniem wymogów i gwarancji hiszpańskiego kodeksu postępowania karnego (Ley de Enjuiciamiento Criminal, LECrim) (art. 50.1): prawo do milczenia, do adwokata, do bezpłatnego tłumacza oraz do powiadomienia konsulatu i członka rodziny. Podsumowujemy to w artykule ile może trwać zatrzymanie.
- Doprowadzenie przed Audiencia Nacional. W ciągu maksymalnie 72 godzin zatrzymany musi stanąć przed Centralnym Sędzią Śledczym; osoba małoletnia, od 14. roku życia – w ciągu 24 godzin przed Centralnym Sądem dla Nieletnich (Juzgado Central de Menores) (art. 50.2). Po wejściu w życie ustawy organicznej 1/2025 (Ley Orgánica 1/2025) sądy te zostały włączone do Centralnego Sądu Pierwszej Instancji (Tribunal Central de Instancia), którego Wydział Śledczy rozpatruje europejskie nakazy.
- Pouczenie. Sędzia informuje o nakazie i jego treści, o prawie do ustanowienia także adwokata w państwie wydającym nakaz, który będzie doradzał obrońcy w Hiszpanii, oraz o możliwości wyrażenia zgody na przekazanie (art. 50.3).
- Posiedzenie. Odbywa się w ciągu maksymalnie 72 godzin od doprowadzenia przed sędziego, z udziałem prokuratora, obrońcy i – w razie potrzeby – tłumacza (art. 51.1). Najpierw pada pytanie, czy zatrzymany zgadza się na przekazanie; obywatel Hiszpanii lub osoba mieszkająca w Hiszpanii jest też pytana, czy chce zostać odesłana do Hiszpanii, aby tu odbyć ewentualnie orzeczoną karę (art. 51.2).
- Sytuacja osobista. Na posiedzeniu lub na pełnej rozprawie sędzia decyduje, czy zatrzymany pozostaje w areszcie tymczasowym, czy zostaje zwolniony z zastosowaniem środków zapobiegawczych, które zapewnią jego dostępność (art. 53). Na tę decyzję przysługuje środek odwoławczy do Izby Karnej (Sala de lo Penal) Audiencia Nacional.
Terminy: 10 dni przy zgodzie i 60 bez niej
| Etap | Maksymalny termin | Artykuł (ustawa 23/2014) |
|---|---|---|
| Doprowadzenie przed sędziego po zatrzymaniu | 72 godziny (24 godziny w przypadku małoletniego) | Art. 50.2 |
| Posiedzenie z udziałem zatrzymanego | 72 godziny od doprowadzenia przed sędziego | Art. 51.1 |
| Decyzja przy zgodzie na przekazanie | 10 dni od posiedzenia | Art. 54.2 |
| Pełna rozprawa przy braku zgody | 3 dni | Art. 51.5 |
| Postanowienie sędziego po pełnej rozprawie | 10 dni | Art. 51.8 |
| Ostateczna decyzja bez zgody | 60 dni od zatrzymania, z możliwością przedłużenia o 30 dni | Art. 54.3 i 54.4 |
| Faktyczne przekazanie do państwa wydającego nakaz | 10 dni od decyzji o przekazaniu | Art. 58.1 |
Zgodzić się na przekazanie czy nie?
Zgoda jest nieodwołalna. Sędzia musi mieć pewność, że zostaje wyrażona dobrowolnie i z pełną świadomością jej skutków (art. 51.3). Jeżeli zatrzymany wyrazi zgodę, a sędzia nie stwierdzi podstaw odmowy, przekazanie zarządza się orzeczeniem, od którego nie przysługuje środek odwoławczy (art. 51.4). W tym samym protokole można zrzec się zasady specjalności, która co do zasady wyklucza sądzenie za czyny inne niż objęte nakazem.
Zgoda może mieć sens, jeśli zależy Państwu na jak najszybszym załatwieniu sprawy w drugim państwie i nie ma solidnych podstaw do sprzeciwu. Brak zgody prowadzi do pełnej rozprawy, na której można podnosić i udowadniać podstawy odmowy przekazania lub uzależnienia go od warunków (art. 51.5), a ostateczne postanowienie można zaskarżyć do Izby Karnej Audiencia Nacional (art. 51.8). Tę decyzję należy podjąć dopiero po przeanalizowaniu nakazu z adwokatem.
Ważne: nie należy podpisywać ani wyrażać zgody na przekazanie bez wcześniejszej rozmowy z adwokatem na osobności. Raz wyrażonej zgody nie można wycofać.
Podstawy odmowy przekazania
Ustawa rozróżnia podstawy obligatoryjne i fakultatywne. Sędzia musi odmówić przekazania m.in. w następujących przypadkach (art. 32 i 48.1):
- Jeżeli za te same czyny zapadł już prawomocny wyrok, a jego wykonanie naruszałoby zasadę ne bis in idem.
- Jeżeli w Hiszpanii udzielono ułaskawienia za te czyny, a mogłyby one podlegać ściganiu przez sądy hiszpańskie.
- Jeżeli ze względu na wiek osoba nie może ponosić odpowiedzialności karnej według prawa hiszpańskiego.
Sędzia może natomiast odmówić m.in. w następujących sytuacjach (art. 32.3, 48.2 i 49):
- Jeżeli w Hiszpanii toczy się postępowanie karne o te same czyny albo postanowiono w Hiszpanii ich nie ścigać lub umorzyć sprawę.
- Jeżeli czyny zostały popełnione w całości lub w przeważającej części w Hiszpanii albo poza państwem wydającym nakaz, a prawo hiszpańskie nie pozwalałoby ich ścigać.
- Jeżeli osoba została już prawomocnie osądzona za te czyny w państwie spoza Unii.
- Jeżeli nakaz wynika z procesu przeprowadzonego pod nieobecność oskarżonego bez gwarancji wymaganych przez prawo, takich jak prawo do ponownego procesu.
Podwójna karalność: czy czyn musi być przestępstwem także w Hiszpanii?
To zależy od przestępstwa. W przypadku 32 kategorii wymienionych w art. 20.1 (m.in. handel narkotykami, oszustwo, pranie pieniędzy, cyberprzestępczość, rozbój w grupie zorganizowanej lub z użyciem broni oraz umyślne zabójstwo), jeżeli w państwie wydającym nakaz grozi za nie kara o górnej granicy co najmniej trzech lat, przekazanie następuje bez sprawdzania, czy czyn jest przestępstwem również w Hiszpanii (art. 47.1).
W pozostałych przypadkach, jeżeli górna granica kary wynosi co najmniej dwanaście miesięcy lub kara do odbycia wynosi co najmniej cztery miesiące, przekazanie może zostać uzależnione od tego, by czyn był przestępstwem także według prawa hiszpańskiego (art. 47.2).
Obywatele Hiszpanii i osoby mieszkające w Hiszpanii
- Jeżeli nakaz dotyczy wykonania kary, sędzia może odmówić przekazania i zarządzić odbycie kary w Hiszpanii, chyba że osoba zgodzi się odbyć ją w państwie wydającym nakaz (art. 48.2.b).
- Jeżeli nakaz dotyczy przeprowadzenia procesu, przekazanie może zostać uzależnione od odesłania osoby do Hiszpanii w celu odbycia tu ewentualnie orzeczonej kary (art. 55.2).
Gwarancje te chronią także cudzoziemców na stałe zamieszkałych w Hiszpanii, co na Costa Blanca jest bardzo częste. Dlatego już od posiedzenia ważne jest należyte wykazanie związków z Hiszpanią.
Europejskie nakazy aresztowania w Alicante
W prowincji Alicante mieszka wielu obywateli innych państw UE, a znaczna część zatrzymań na podstawie europejskich nakazów ma miejsce podczas kontroli policyjnych, przy meldunku w miejscu zakwaterowania lub na lotnisku Alicante-Elche, położonym na terenie gminy Elche. Jeśli spotka to Państwa właśnie tam, przydatny może być również artykuł co zrobić po zatrzymaniu na lotnisku Alicante-Elche.
Nawet jeśli do zatrzymania dochodzi tutaj, decyzję podejmuje Audiencia Nacional z siedzibą w Madrycie. Nasza kancelaria działa od pierwszej chwili na komisariacie, analizuje nakaz, gromadzi dokumenty potwierdzające związki z Hiszpanią i w razie potrzeby współpracuje z adwokatem w państwie wydającym nakaz. Nasz zespół obsłuży Państwa w Państwa języku, a jeśli mają Państwo w Hiszpanii także inne sprawy karne, prowadzimy je w ramach usługi adwokat karnista dla cudzoziemców.
Potrzebujesz pomocy w podobnej sprawie? Celeste Pérez Bleda jest adwokatem karnistą w Alicante i bez zobowiązań przeanalizuje Twoją sytuację.
Najczęściej zadawane pytania
Czy mogę odmówić przekazania?
Można nie wyrazić zgody na przekazanie – wtedy sędzia przeprowadza pełną rozprawę, na której adwokat może podnosić i udowadniać podstawy odmowy lub wnosić o warunki. Brak zgody nie wyklucza jednak przekazania: sędzia je zarządzi, jeśli nie ma ustawowej podstawy odmowy. Na postanowienie przysługuje środek odwoławczy do Izby Karnej Audiencia Nacional.
Czy do czasu decyzji pozostanę na wolności?
To możliwe. Na posiedzeniu lub na pełnej rozprawie sędzia wybiera między aresztem tymczasowym a pozostawieniem na wolności ze środkami takimi jak obowiązek stawiennictwa w sądzie, oddanie paszportu czy zakaz opuszczania Hiszpanii (art. 53 ustawy 23/2014). Duże znaczenie mają związki z Hiszpanią, stały adres, praca i rodzina na miejscu, dlatego warto mieć te dokumenty przygotowane.
Co jeśli jestem obywatelem Hiszpanii, a wydania żąda inne państwo europejskie?
Obywatelstwo hiszpańskie nie wyklucza przekazania, ale daje gwarancje. Jeżeli nakaz dotyczy wykonania kary, sędzia może odmówić i zarządzić jej odbycie w Hiszpanii, chyba że zgodzi się Pan/Pani odbyć ją za granicą. Jeżeli dotyczy procesu, przekazanie może zostać uzależnione od powrotu do Hiszpanii w celu odbycia ewentualnej kary. To samo dotyczy osób mieszkających w Hiszpanii.
Ile trwa przekazanie?
W razie zgody sędzia musi rozstrzygnąć w ciągu dziesięciu dni od posiedzenia. Bez zgody ostateczna decyzja musi zapaść najpóźniej w ciągu sześćdziesięciu dni od zatrzymania, z możliwością przedłużenia o trzydzieści dni z uzasadnionych przyczyn. Po zarządzeniu przekazanie następuje w ciągu kolejnych dziesięciu dni, chyba że opóźnią je wyjątkowe okoliczności lub poważne względy humanitarne.
Czy mogę wybrać adwokata, czy zostanie mi przydzielony obrońca z urzędu?
Adwokata z wyboru można ustanowić od chwili zatrzymania; w przeciwnym razie zostanie przydzielony obrońca z urzędu. Przysługuje też prawo do ustanowienia adwokata w państwie wydającym nakaz, który będzie wspierał obrońcę w Hiszpanii informacjami i radą w sprawie pierwotnej (art. 50.3 ustawy 23/2014).
Jeżeli ktoś z Państwa bliskich został zatrzymany na podstawie europejskiego nakazu, liczy się każda godzina: posiedzenie odbywa się w ciągu zaledwie kilku dni, a zgody nie można cofnąć. Pomagamy ustalić, gdzie przebywa zatrzymany, analizujemy nakaz i przygotowujemy obronę. Wszystkie informacje znajdą Państwo na naszej stronie obrona w sprawach ekstradycyjnych i europejskich nakazów aresztowania, a na WhatsAppie można do nas pisać pod numer 607 449 491 24 godziny na dobę: odpowiemy od razu. Nasz zespół obsłuży Państwa po polsku.
Podstawa prawna i źródła
